Dagaalka ayaa yimid kadib markii Dagaalyahanno katirsan Al-shabaab ay weerar xooggan ku qaadeen saldhig ay ciidamada huwanta ah ku lahaayeen degmada Badhaadhe ee Gobolka Jubada Hoose, waxaana labada dhinac halkaasi ku dhexmaray dagaal aad u xooggan.

Sarkaal ka gaabsaday magaciisa oo katirsan dhaqdhaqaaqa Raaskaambooni wuxuu ii sheegay in weerarka ay soo qaadeen Al-shabaab, wuxuuna sheegay in ay u geysteen qasaarooyin lixaad leh islamarkaasina ay ka dileen ilaa afar katirsan Dagaalyahannadooda kuwaasoo uu sheegay in ay meydadkooda uga carareen duleedka degmada Badhaadhe.

Sidoo kale waxa uu sheegay in ay dib ugu celiyeen halkii ay markii hore kasoo duuleen, waxa uunta intaa ku daray in dhankooda aysan jirin wax qasaaro ah oo kasoo gaaray dagaalkii xalay ka dhacay degmada Badhaadhe.

Dhanka Xoogagga Al-shabaab ilaa imika ma jiro wax war ah oo ku saabsan dagaalkii xalay, Ilaa imikana ma cada qasaaraha rasmiga ah ee labada dhinac kala gaaray.

Dagaalkani ayaa qeyb ka ah weerarro gaadmo ah oo mudooyinkii u danbeeyay ay xoogagga Al-shabaab la beegsanayeen saldhigyada ay ciidamada huwanta ah ku leeyihiin goobaha ay ku suganyihiin ee gobolka Jubada Hoose.

Arroornimnadii hore ee saakay iyadoo shaqaalaha Idaacaddu ay isku diyaariyeen jadwal maalmeedka idaacadda ayaa waxaa gudaha u galay ciidammo aad u fara badan oo ka socda xafiiska warfaainta ee Xarakada Al-shabaab kuwaasoo kj amray maamulka iyo shaqaalaha Idaacadda inay soo wareejiyaan idaacadda ayna meesha isaga baxaan.

Dad goobjoogayaal ah ayaa inoo xaqiijiyay in ciidammo uu hor kacayo Barre Qooje oo ah gudoomiyaha Maamulka degmada Baardheere iyo masuulka dhanka warfaafinta u qaabilsan Al-shabaab ee gobolka Gedo Xasan Buuley inay si xoog ah saaka ku hor istaageen howlihii shaqo ee Idaacadda Markabley.

Warar kale oo ay dad goobjoogayaal ah inoo xaqiijiyeen ayaa tibaaxaya in Ciidamada saaka la wareegay Idaacadda Markabley ee Baardheere ay u hanjabeen Maamulka iyo Shaqaalaha kadib markii ay ka dhaga adeergeen amar culus oo ay xoogagga Al-shabaab saaka kula wareegeen Idaacadda Markableey.

Maamulka Idaacadda oo aan la xariirnay ayaa gabi ahaanba ka gaabsaday inuu faah faahin ka bixiyo sababta keentay in Idaacadda Ilbaabada la isugu dhufto.

Ilaa imika ma jiraan masuuliyiin katirsan xoogagga Al-shabaab oo ka hadashay la wareegidda Idaacadda Markabley iyo weliba waxa kusoo beegay xilligan, maadaama ay hore idaacaddu ugu ogolaadeen in ay ka howlgasho gobolka.

Ma ahan markii ugu horeeysay oo maamulka Al-shabaab ay ilbaabada isugu dhuftaan idaacad ka mid ah laamaha madaxa bannaan ee warfaafinta, waxaana jirtay in ay hore sidan oo kale u xireen idaacado dhowr ah oo ka howlgeli jiray qeybo katirsan gobollada koonfureed ee ay gacanta ku hayaan.

Weerarkan ayay saraakiisha booliiska Kenya waxay mas’uliyaddiisa ku eedeeyeen Xarakada Al-shabaab, waxaana xilliga weerarku dhacay ku sugnaa dad masiixiyiin ah oo ku cibaadeysayay.

“Hal qof ayaa dhintay, toban qof oo kalena way ku dhaawacmeen,” ayuu yiri afhayeenka booliiska Kenya, Eric Kiraithe, iyagoo sheegay in kuwii weerarka ka dambeeyay ay baxsadeen.

Ma jirto cid sheegatay mas’uuliyadda tahay weerarkaas, iyadoo saraakiisha Kenyan ay sheegeen in weerarkan uu jawaab u yahay faragelinta ay ciidamada Kenya ku sameysay dalka Soomaaliya bishii Oktoobar ee sannadkii hore.

Bishii Maarso ee sannadkan ayaa bambooyin lagu weeraray goob basaska laga raaco oo ku taalla bartamaha Nairobi waxaa ku dhintay lix qof, iyadoo ay dhaawacyo kasoo gaareen 60-qof oo ka mid ahaa dadkii basaska sugayay.

Sidoo kale, bishii lasoo dhaafay hal qof ayaa ku dhintay 20-kalena dhaawacyo ayaa kasoo gaaray bambaabooyin lagu weeraray kaniisad iyo goob ay ku sugnaayeen dad masiixiyiin ah oo ku taalla magaalada Mombassa ee dalka Kenya iyo magaalo ku dhow.

Toddobaadkii hore ayay ahayd markii safaaradda Mareykanka ee Nairobi ay ka digtay weerarro qaraxyo ah ka dhici karaan magaalada Nairobi kuwaasoo ay sheegtay inay ka geysan karaan xoogagga Al-shabaab.

Bayaan ay hay’addu soo saartay maanta oo Sabti ah ayay sidoo kale ku xustay in xubnaha hormuudka ah ka ah qoraalka dastuurka aysan ku imaan habkii lagu talogeliyay qaybaha kala duwan ee bulshada Soomaaliyeed.

“Qabo-qoraalka dastuurka waxaa hormuud ka ah hay’ado iyo shakhsiyaad ajnabi ah maadaama ay iyagu yihiin kuwa maalgelinaya,” ayaa lagu yiri bayaanka ay soo saartay ha’yadda culummada Soomaaliyeed.

Sidoo kale, bayaanka waxaa lagu xusay in culummada Soomaaliyeed ee dalka iyo dibadda ku firirsan laga tagay oo aan laga talogelin; taasoo ay ku sheegeen inay tahay mid ula-kac ah oo loogu talo-galay si loo marin habaabiyo ummadda Soomaaliyeed.

Hay’addu waxay sheegtay inaan talo laga weydiin qoraalka dastuurka shacabka Soomaaliyeed iyo gobollada dalka oo dhan, taasoo ay ku sheegeen inay tahay mid huwan aqoonsiga kala go’a Soomaaliya iyagoo taas ku sheegay mid khatar ah.

“Xalka Soomaaliya kuma imaan karo qoraallo lagu muransan yahay ee bulshadu waxay u baahan tahay dib-u-heshiisiin, kalsooni dhisid iyo maamul hagaagsan. Sidoo klae blushadu waxay u baahan tahay in la siiyo fursad ay ku doorato habka ugu habboon ee ay ku dejisay karto dastuur ka tarjumaya himiladeeda, ilaalinayana dalkeeda iyo diinteeda,” ayaa lagu yiri bayaanka hay’addu ay soo saartay.

Hay’adda culummadu waxay si aad ah u dhaliishay cutubyo dastuurka ku jira kuwaasoo kala ah: cutubka 1-aad, qodobbadiisa 1-aad iyo 2-aad, cutubka 2-aad, cutubka 3-aad, cutubka 8-aad, cutubka 9-aad, cutubka 11-aad iyo cutubka 16-aad.

“Waxaa layaab leh in qodobbada aan la bedelin karin lagu daray in haweenku ay ka mid noqon karaan dhammaan hay’adaha dowladda, iyadoo qodobbada la bedeli karo lagu daray kuwa la xiriira diinta oo ku yaalla cutubka koowaad, qodobkiisa labaad,” ayaa lagu yiri bayaanka hay’addu soo saartay.

Ugu dambeyn, hay’addu waxay ugu baaqday dowladda KMG ah, beesha calaamka iyo dhammaan shacabka Soomaaliyeed in la joojiyo mashruuca lagu ansixinayo dastuurka inta laga saxayo qodobbada ay culummadu dhaliileen, dadka Soomaaliyeedna fursad loo siiyo inay ka qaybgalaan habka lagu jaan-goynayo mustaqbalkooda dowladeed.

Hay’adda culummadu waxay soo jeedisay in isbedel mug leh lagu sameeyo axdi qarameedka KMG ah si waafaqsan shareecada islaamka, iyadoo loo noqnayo dastuurkii 1960-kii oo ah kii ay dadka Soomaaliyeed afti xor ah ku ogolaadeen.

Gaadiidka ay ciidamadu gacanta ku dhigeen ayaa ah ilaa afar gaari oo ah nooca loo yaqaan Inatareega, waxayna sideen shixnado ganacsi oo isugu jira Sokor, Bagaash iyo Dawooyin.

Gaadiidkani ayaa waxa ay ciidamadu ka qabteen Soohdinta ay Kenya la wadaagto Soomaaliya ee dhanka Jubooyinka, waxaana wadeyaashii gaadiidka iyo dadkii saarnaa loo taxaabay Xabsi.

Mid kamid ah Ganacsatadii uu gaadiidka u rarnaa oo HOL u waramay ayaa sheegay in Wadeyaashii iyo rakaabkii saarnaa gaariga la geeyay magaalada Garissa ee xarunta gobolka Waqooyi Bari Kenya, halkaasina lagu maxkamadeeyay, wuxuuna sheegay in maxkamaddu ay go’aamisay in wixii qaxooti ahna dib loogu celiyo Xerooyinka kuwa kalena loo masaafuriyo Soomaaliya.

“Maxkamaddu ma aysan ka hadlin sidii laga yeeli lahaa gadiidka iyo shixnadaha ganacsi ee saaran, ilaa hada gaadiidka waxa gacanta ku hayo ciidamada MIlitariga Kenya, wayna diideen in ay sii daayaan” ayuu yiri mid kamid ah Ganacsatadii uu u rarnaa gaadiidka oo ku sugan Xerooyinka Dhadhaab kana gaabsaday in magaciisa la xigto.

Sidoo kale waxa uu sheegay in ciidamadu ay dhibaato ba’an ku hayaan ganacsatada iyo weliba dadka qaxootiga ah ee doonaya in ay soo gaaraan xerooyinka Dhadhaab.

Shixnadaha Ganacsi ee saarnaa gaadiidka ayaa waxa lahaa ganacsato Soomaaliyeed, oo ku kala sugan magaalooyinka Muqdisho, Kismaayo iyo Dhoobleey, waxaana ilaa imika hantidoodii gacanta ku hayo MIlitariga Kenya.

Gadiidkani Ganacsi ee ay Militariga Kenya gacanta ku dhigeen ayay ku eedeeyeen in ay sideen Kontorbaan, islamarkaasina ay doonayeen in ay si sharci darro ah ku galaan dalka Kenya.

Dowladda Kenya ayaa siweyn u adkeeysay soohdinta ay la wadaagto Soomaaliya, iyadoona gaadiidka ganacsi iyo kan rakaabka ee isaga kala goosha dalalka Kenya iyo Soomaaliya ay dhibaatooyin ba’an kala kulmaan ciidamada ilaalada Soohdinta, kuwaasoo kula kaca xarig, jirdil iyo weliba lacago laaluus ah oo mararka qaar ay ka qaataan si ay u siidaayaan dadka iyo gaadiidkaba.

Arintani ayaa kusoo beegmeysa xilli dabayaaqadii bishii aynu soo dhaafnay diyaaradaha Kenya ay duqeyn u geysteen gaadiid ganacsi oo ka yimid dhanka Soomaaliya islamarkaasina ku wajahnaa xerooyinka Dhadhaab, iyadona duqeyntaasi ay burburisay mid kamid ah gaadiidka iyo wixii saarnaa, waxaana sidoo kala ay wayeelo kasoo gaareen dadkii saarnaa gaadiidkaasi

Sheekh Abuu-Zubeyr wuxuu sheegay in manhajka Al-shabaab uu yahay Ahlusunna Waljamaaca, ayna ku joogaan jidkii saxaabada iyo culummadii kale ee ka dambeeyay.

“Hadaflka Al-shabaab loo aasaasay waa asal u ah soo celinta khilaafadii Islaamka, in diinta Islaamka la oogo iyo in laga hortago duulaanada looga horjeedo Islaamka ee ka jira dunida,” ayuu yiri Amiirka Al-shabaab.

Sidoo kale, wuxuu sheegay in ahdaafta ay ka mid tahay in laga hortago ka hortaga xukuumada cilmaaniga ah, ummaddana lagu mideeyo diinta islaamka iyo in lasoo furto muslimiinta ku xiran xabsiyada.

“Waxaan hadafyadeenna ka mid ah in laga hortago kuwa doonaya inay ummadda boobaab si ay isugu fillaadaan. Runtiina ahdaaftaan qaarkood waa la xaqiijiyay kuwo kalena waa dhiman yihiin,” ayuu amiirku hadalkiisa raaciyay.

Dhanka kale, wuxuu mucaaraday maxkamadihii Islaamka ee awoodda kala wareegay Muqdisho hoggaamiye lala qaybsado xukuumaddii markaas jirtay ee C/llaahi Yuusuf.

Ugu dambeyn, wuxuu sheegay inay kala miirmeen oo ay kala baxeen iyaga iyo raggii uu sheegay inay doonayeen in xukuumadda wax lala wadaago, isagoo sheegay inay ku taagnaan doonaan dariiqa ay ku taagan yihiin illaa kooxeedyadii, isagoo sheegay in mas’uuliyiinta maxkamada ay ku jireen kuwo doonayay xilligaas in awoodda ahdaaftooda ay uga suuro-galayso.

Wareysigan ayaa wuxuu noqonayaa kii ugu horreeyay oo Amiirka Al-shabaab uu si toos ah u siiyo idaacadda ku hadasha afkooda, iyadoo Xarakada Al-shabaab oo ka talisa inta badan gobollada Koonfurta iyo bartamaha lagu eedeeyaa inay ku kacdo falal ka dhan bani’aadamnimada.

Shirkan oo lagu waday in shalay soo gabgabeeyo ayaa waxaa hakad geliyay muran ka dhashay qaabka xulidda mudanayaasha baarlamaanka, iyadoo Puntland ay soo jeedisay in lagu soo xulo qaab deegaan, halka DKMG, Galmudug iyo Ahlusunna ay iyaguna soo-jeediyeen in lagu soo xulo nidaamka awood-qaybsiga ee 4.5-ka oo ay ku dhisan tahay dowladda KMG ah.

Madaxda Soomaalida ayaa la sheegay inay isku raaceen in la dhiso baarlamaan shaqeynaya muddo afar sano ah kaasoo lagu soo xulayo nidaamka 4.5-ka ah, muddadaas kaddibna ay dadku soo dooran doonaan xildhibaannada baarlamaanka, iyadoo Puntland oo nidaamkan kasoo horjeedday lagu qanciyay inay ku raado dhinacyada kale.

Dhinacyada Soomaalida ayaa waxay horay isugu raaceen in tirada xildhibaannada baarlamanaka laga dhigo 225-xubnood, halka ay hadda ka yihiin 550-xubnood, balse qaabka loosoo xulayo ayaa muran badan dhaliyay.

Tan iyo shalay waxaa socday kulammo lagu doonayay in lagu xalliyo muranka isla markaana ay hal fikir isugu raaci lahaayeen siyaasiinta Soomaalida, iyadoo la xusay in arrintan ay ku timid dadaal uu sakay billaabay ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, C/weli Maxamed Cali oo ku qanciyay Puntland inay fikirkeedii ka tanaasusho.

Xafladdii gabgabeynta shirka ayaa lagu wadaa inay billaabato saacadaha soo socda laguna dhawaaqo war-murtiyeedkii ay dhinacyadu isku afgarteen, iyadoo shirkan uu daba socdo shir horay loogu qabtay Muqdisho oo laga soo-saaray heshiiska Roadmap.

Dajiraha Soomaaliya u fadhiya dalka Kuwati ayaa sheegay in socdaalka ra’iisul wasaaraha iyo wafdigiisa uu la xiriiro sidii ay uga mahadcelin lahaayeen kaalmada ay dowladda Kuwait u fidisay shacabka Soomaaliyeed.

“Ra’iisul wasaaraha iyo wafdigiisu waxay booqasho ugu tegi doonaan amiirka dalka Kuwait Sheekh Sabaax Al-Axmed, kaddibna waxay booqan doonaan xarunta bisha cas ee dalka Kuwait,” ayuu yiri danjiraha oo la hadlayay idaacada Radio Muqdisho oo ku hadasha afka dowladda KMG ah.

Danjiraha ayaan sheegin inta maalmood ee ay booqashada ra’iisul wasaaraha iyo wafdiga la socda ay qaadanayso, balse wuxuu sheegay inay sidoo kale kala hadli doonaan madaxda dalka Kuwait xiriirka u dhexeeya labada dal.

Wafdigan ayaa wuxuu noqonayaa kii ugu ballaarnaa ee ka socda Soomaaliya oo tan iyo markii ay burburtay dowladdii dhexe ee Soomaaliya 1991-kii ku taga dalka Kuwait oo ka mid ah dalalka Carabta.

Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya ayaa intii uu ku sugnaa dalka Qatar dhowrkii casho ee lasoo dhaafay wuxuu la kulmay madaxda dalkaas isagoo kala hadlay xiriirka labada dal u dhexeeya iyo kaalmooyinka ay siiyaan Soomaaliya, sidoo kale wuxuu la kulmay jaaliyadda Soomaalida ee dalkaas ku nool iyo ardayda wax ka barta

Dowladda Itoobiya ayaa horay ciidamadeedu waxay ugu jireen qaybo ka tirsan Soomaaliya, waxaase la sheegayaan in ciidamadan ay qayb ka noqon doonaan ciidamada AMISOM ee ka howlgala Muqdsiho.

Ururka Midowga Afrika ayaa waxaa kaga sugan Soomaaliya 9,000 oo askari oo ka socda dalalka uganda iyo Burundi, kuwaasoo dowladda KMG ah ka caawiya sidii ay isaga difaaci lahayd Al-shabaab una sugi lahayd ammaanka Muqdisho.

Saraakiisha dowladda Itoobiya ayaan ka hadlin qorshaha Midowga Afrika ee ku aaddan inay ciidamadooda ugu diraan Soomaaliya si ay uga mid noqdaan AMISOM, waxaase tani ay dhalin kartaa xiisado cusub oo soo dhexgala Soomaalya iyo Itoobiya.

Xukumadda Addis Ababa ayaa sannadkii 2006 u dirtay kumannaan askarteeda ah gudaha Soomaaliya si ay u caawiyaan dowladdii Col. C/llaahi Yuusuf, waxaana ay dagaallo socday muddo laba sano ah la gashay midowgii Maxkamadaha Islaamka oo uu hormuudka u ahaa madaxweyne Sheekh Shariif.

Ra’iisul wasaaraha Itoobiya ayaa dhowr jeer oo hore sheegay inay diyaar u yihiin inay qayb ka qaataan xasilinta Soomaaliya haddii laga dalbado, wuxuuse sheegay inay jirin qorshe ay iyagu ku doonayaan inay ku galaan Soomaaliya mar kale.

Ciidamada Itoobiya ee faragelinta ku sameeyay Soomaaliya ayaa isaga baxay sannadkii 2009 markaasoo lagu soo dhisay dalka Jabuuti dowladda uu Sheekh Shariif madaxweynaha ka yahay.

Hadalkan ayaa wuxuu imaanayaa xilli ay dowladda Kenya sheegtay inay diyaar u tahay inay kumannaan askarteeda ah ku xoojiso ciidamada AMISOM ee Muqdisho ku sugan si xasilloonida Muqdisho loosoo celiyo.

Wafdiga ra’iisul wasaaraha oo ay ku jireen wasiirro, xildhibaanno iyo xubno kale oo ka tirsan dowladda ayaa waxaa soo dhaweeyay xubno isugu jira xildhibaanno, wasiirro, fanaaniin, ciidan iyo xubno kale, kuwaasoo uu horkacayay ra’iisul wasaare ku xigeenka ahna wasiirka ganacsiga iyo warshadaha.

Dr. C/weli Gaas oo xirnaa koofiyad ayaa markii uu kasoo dagay diyaaraddii uu la socday wuxuu saxaafadda siiyay hadal kooban, isagoo sheegay inay si wanaagsan u soo guteen waajibaadka ayna dib ugu soo laabteen dalka.

“Waxay ahayd markii iigu horreysay oo aan xajiyo, isla markaana aan tago Maka iyo Sucuudi Carabiya, runtiina waxaan u soo duceeyay shacabka iyo dalka Soomaaliya si Alle uu dhibka uga saaro,” ayuu yiri ra’iisul wasaare C/weli Gaas.

Ra’iisul wasaaruhu wuxuu sheegay in intii uu ku sugnaa dalka Sucuudiga uu kulan la yeeshay madaxa bankiga Islaamka Dr. Axmed Maxamed Cali, uuna kala hadlay mashaariicda uu bankigu ka fulinayo Soomaaliya.

Ugu dambeyn, ra’iisul waasaruhu wuxuu gacan-qaaday dhammaan xubnihii kusoo dhaweeyay garoonka diyaaradaha Muqdisho, isagoo sheegay in Soomaalidii xajiyay sannadkan ay Alle ka baryeen inuu Soomaaliya kusoo celiyo nabad.