Afhayeenka Odayaasha dhaqanka iyo Midnimada beelaha Hawiye Nabadoon Axmed Diiriye Cali oo waraysi gaar ah siiyay Idaacadda Shabelle ayaa waxa uu si kulul u cambaareeyay hadalkii dhawaan kasoo yeeray Madaxweynaha Maamul goboleedka Puntland C/raxmaan Sheekh Max’ud Faroole kaasi oo barakacayaasha ka cararay Koofurta looga mamnuucay deegaanada Maamulkaasi.

Axmed Diiriye ayaa tilmaamay in hadalkaasi uu yahay mid nasiib daro ah maadaama sida uu tilmaamay shacabka ku dhaqan Koofurta iyo kuwa Puntland ay yihiin dad walaalo ah, isagoo tibaaxay in arintaasi aan aheyn mid loo baahanyahay.

Afhayeenka ayaa waxaa uu sidoo kale sheegay in Magaalada Garoowe ee Maamulka Puntland ay marar badan ka dhaceen shirar looga hadlayay xaaladda Soomaaliya, wuxuuna carabka ku dhuftay in shirkii ugu dambeeyay ee kusoo idlaaday Magaalada Garoowe iyo kuwa kale ee iminka lagu balansan yahay ay saameyn ku yeelan karto arintaasi, isagoo ka dalbaday Madaxda dowladda KMG ah in arrimahaasi ay il gaar ah ku eegaan.

Maalin ka hor ayay aheyd markii Madaxweynaha Maamulka Puntland C/raxmaan Sheekh Max’ud Farooel shir jaraa’id oo uu ku qabtay Magaalada Boosaaso uu ku sheegay in deeganada Maamulka Puntland aan lagu arki karin dad ka barakacay deegaanada Koofurta Soomaaliya kuwaasi oo uu sheegay inay qeyb ka yihiin ammaan darida ka taagan deegaanada Maamulkaasi.

Sida warku sheegayo dagaalka oo ay ka qeyb qaateen diyaaradaha dagaalka Kenya ayaa waxa uu bilowday ka dib markii ay ciidamada Xarakada Al-shabaab weerar ku qaadeen fariisimo ay ciidamada dowladda KMG iyo kuwa Kenya ku lahaayeen deegaanada Ceel Cadde iyo Dhammase meelo aan sidaasi uga fogeyn, waxaana dagaalka la isku adeegsaday hubka noocyadiisa kala duwan, kaas oo socday ku dhawaad 2-saac oo xiriir ah. 

Warku wuxuu intaasi ku darayaa in dagaalka uu khasaare ka soo gaaray dhinacyadii dagaalamay iyo dad rayid ah oo ku sugnaa deegaanada lagu dagaalamay, iyadoo wararka qaarna ay sheegayaan in dagaalka uu soo gaaray saqdii dhexe ee xalay, la iskuna mari-waayey inkastoo dhinacyadii dagaalamay uu mid kasta dagaalka guul ka sheegtay inuu ka gaaray. 

Saraakiil u hadlay Xarakada Al-shabaab oo dagaalkaasi ka hadlay ayaa sheegay inay dagaalka ku dileen lix askari oo Kenyaan ah, hal gaarina ay ka gubeen ciidamada Kenya, mana sheegin saraakiishan u hadlay Al-shabaab khasaaraha dagaalka ka soo gaaray dhankooda, iyagoo xusay inaysan hadda jirin khasaare soo gaaray, haddii uu jirana ay dib ka soo sheegi doonaan.

Dhinaca Kenya iyo ciidamada Dowladda KMG ma jiro wax war ah oo weli ka soo baxay oo ku aadan dagaalkaasi oo ahaa mid aad u culus oo la isu adeegsaday hubka noocyadiisa kala duwan, sidoo kale lama oga cidda gacanta ku heysa goobihii lagu dagaalamay oo ay warar kala duwan ka soo baxayaan, iyadoo wararka qaar ay sheegayaan in goobihii lagu dagaalamay ay la wareegeen Al-shabaab, halka warar kalena ay sheegayaan in weli ay ku suganyihiin ciidamada dowladda KMG iyo kuwa Kenya oo isgarabsanaya.

Farole ayaa arintaan ka sheegay khudbad uu ka sanadguradiisii 3 aad xiligii loo doortay in uu madax ka noqdo puntland .

C/raxmaan Faroole wuxuu ku eedeeyey barakacayaasha K/furta Somaliya in ay safka hore uga jiraan falalka Amni daro ee soo wajahday cariga puntland wuxuuna hadalkiisa ku daray in ay xiriir dhow la leeyihiin xarakada Alshabaab dhaqaalana siiyaan .

Faroole ayaa wacad ku maray in uu dib u celinayo dadka ka soo jeedo K/furta Somaliya si ay dowlad goboleedka Puntland u hesho nabad iyo baraare isaga oo u tilmaamay barakacayaasha in hey,adda deeqda bixiya joogaan K/furta .

faroole ayaa magacaabay maxaabiis xiran iyo mas.uuliyiin kale

 Ma aha markii ugu horeysay ee maamulka faroole dib u celiyo dad ka soo jeedo k/furta Somaliya ,waxaana jirey shacab badan oo shaqo doon ahaa kana xoogsan jirey gobolada puntland laga masaafuriyey halka ay haatan ku sugan yihiin xoogsato danyar ah kuwaas oo guryahoodii uga caray dagaalada iyo rabshadaha ka socdo gobolada k/furta .

Xafiiska Wasaaradda arrimaha dibadda ee dowladda Imaaraadka Carabta ayaa waxa ay sheegtay in ay qabaneyso bisha February shir weyne looga hadlaayo Xaalada dalka Soomaaliya kaasi oo ay ka soo qeyb galayaan wafuud heer caalami ah.

Ku xigeynka ergeyga Wasaaradda arrimaha dibadda u qaabilsan arrimaha geeska Afrika Anthony Safari oo saxaafadda ku lahadlayey magaalada Nairobi ayaa waxa uu sheegey in shirkaasi uu soconayo hal maalin oo qura, isagoo hoosta ka xariiqay in shirkaasi looga hadlayo sidii dalka Soomaaliya Nabad buuxda uga dhici laheyd.

“Imaaraadka Carabta waxa uu marti galinayaa shir weyn oo ay kasoo qeyb galayaan dhinacyada siyaasadda Soomaaliya isku hayo oo ay ku jirto Xarakada Al Shabaab taasi oo aan ku dooneyno in aan xal buuxa u helno xaaladda dalka Soomaaliya”sidaa waxa yiri Anthony Safari.

Imaaraadka carabta ayaa waxa ay sheegtay in caalamka uu u soo jeedsatay wax ka qabashada xaalada dalka Soomaaliya, iyadoo farta ku fiiqday in bisha soo socota oo kaliya wadama badan ay qabanayaan shir looga hadlayo Xaaladda dalka Soomaaliya.

Wadamada Ingiriiska iyo Kenya ayaa waxa ay horay u sheegeen in bisha February ee soo socota ay qabanayaan shirweyne looga hadlayo Xaaladda dalka Soomaaliya, waxaana la’ogeyn waxa shirarkasi ay ka badaleyso Xaaladda dalka Soomaaliya

Dagaalka ayaa yimid kaddib markii ciidammo ka tirsan booliiska degmadaas ay isku dayeen inay goobta ka qaadaan isbaaro gaadiidka lacago looga qaado oo ay dhigteen kooxo ku labisan dharka ciidamada dowladda KMG ah.

“Iskahorimaadku wuxuu billowday 9:00 aroornimo ee saakay, waxaana ku dhintay hal askari oo booliis ah, saddex qof oo shacab ahna way ku dhaawacmeen,” ayuu yiri goobjooge ku sugan xaafadda uu dagaalku ka dhacay.

Goobjoogaha ayaa intaas ku daray in muddadii uu dagaalku socday uu hakad-galay isku socodka gaadiidka iyo ganacsiga xaafaddaas, iyadoo ciidamadii booliiska ahaa lagu qasbay inay goobta isaga tagaan iyagoo aan qaadin isbaaradii halkaas la dhigay.

Dowladda KMG ah ee Soomaaliya ayaa dabayaaqadii sannadkii lasoo dhaafay degmadaas ka qaaday isbaarooyin lacagaha looga qaadi jiray gaadiidka, kuwaasoo ay ka caban jireen dadka deegaanka iyo gaadiidleyda.

Maamulka degmada Dharkeynley ee gobolka Banaadir ayaan wax hadal ah kasoo saarin iskahorimaadka ciidamadooda iyo kooxaha ku labisan dharka ciidamada ku dhexmaray degmadaas.

Dagaaladaan ayaa waxaa ay u dhaxeeyaan ciidamada dowlada oo kaashanaya ciidamada Midowga Africa ee AMISOM iyo Xarakada Alshabaab almujaahidiin .

Dagaalka iyo duqeymaha ayaa ka bilowday ka gadaal kolkii ciidamada Alshabaab ay weerareen fahdiisimo ay ku sugnaayeen ciidamada dowlada iyo kuwa AMISOM ,waxaana dagaalada iyo duqeymuhu xoogoodu ka dhacay xaafadaha dayniile iyo kaaraan ee goblka Banadir .

Sida ay wararku sheegayaan dagaalka ka dhacay dagmada kaaraan ayaa socday ku dhawaad 4 saacadood oo xiriir ah iyada oo dhinacyadu isku adeegsanayeen madaafiicda waaweyn iyo qoryahay lidka diyaradaha ,waxaana wararku intaa ku darayaan in madaafiicda BM-ka iyo kuwa kale qaarkood ay ku dhaceen goobo ka baxsan goobaha lagu dagaalamay ayna kudishay dad rayid ah .

dagaalada ayaa ka dhacay burka diikow,xaliimo hiite,keysanay ilaa deeganada kaaooyinka

In ka badan 10 Gantaal ayaa  ku dhacay masjidka alhidaaya ee tabliiqa xaafada waxaracade dagmada heliwaa ee Gobolka banadir taasi oo qasaare dhimasho iyo dhaawacba leh u geysatay qaarka mid ahaa culumaaudiinka tablliqa kuwaas oo ku sugnaa gudaha masaajidka .

Dad goobjoogayaal ah ayaa sheegay in ay dad rayid ay ku jiran haween iyo caruur ku dhinteen waxaana ka mid ahaa dadkii madaafiicda BM-ka ay ku habsadeen wiil uu dhalay Xildhibaan Cusman Cilmi Boqore oo horey u ahaan jiray xili gudoomiye ku xigeenka Golha barlamanka ilaa haatan inta la hubo ilaa 4 qof ayaa ku geeriyootay iyada oo tirade intaa ka badan karto iyo  dhawacyo aan tiradooda la ogeyn ayna  ka badan karto tiro intaas ka badan .

Iska horimaadkii xalay ee dagamada kaaraan ayaa dadka deegaanku sheegeen ii uu ahaa kii ugu xooga badnaa ee ka dhaca dagmadaas ,waxaana la maqlayey xalay oo dhan dhawaqa madaafiicda waaweyn iyo risaasta qoryahay lidka diyaradaha taasi oo cabsi iyo walwal galisay dadka deegaanka oo dhan .

Xaalada deegaanada lagu dagaalay ayaa haatan u muuqdo kuwo dagan waxaase xaafadaha qaarkood yaal meydad iyo dhaawacyo ay geysteen dagaaladii xalay ka dhacay deegaanada dayniile iyo kaaraan ee magaalada Muqdisho .

Guddoomiye ku xigeenka koowaad ee Baarlamaanka Kenya Faarax Macalin oo dalka Jabuuti uga qeybgalaya shirka Baarlamaanka dalalka IGAD ayaa sheegay inuu soo dhaweynayo xil ka qaadistii ay xidhibaano ka tirsan Baarlamaanka Soomaaliya ku sameeyeen Guddoomiye Shariif Xasan Sheekh Aadan.

“Wadan kasta wuxuu leeyahay dastuur uu ku dhaqmo, Axdiga wuu ka awood badanyahay wax walba oo bani’aadam uu sameysto waxaa ka sarreysa tan Alle oo keliya, heshiis ay Madaxweyne, Ra’isul wasaare iyo Guddoomiye gaaraan oo uusan ansixin Baarlamaan heshiis ma ahan, haddii Xildhibaanadu ay eryeen Guddoomiyaha ayna doortaan Guddoomiye kale waa in la ixtiraamo”” ayuu yiri Faarax Macalin mar uu wareysi siinayey saxaafada.

Sidoo kale Faarax Macalin waxa uu sheegay inuu sax u arko go’aankii ay gaareen qaar ka mid ah xildhibaanada Baarlamaanka Soomaaliya, isagoo sheegay in Baarlamaanku uu awood u leeyahay inuu wuxuu doono diido wuxuu doonana aqbalo, wuxuuna yiri “Madaxweynaheenu go’aan buu gaaraa arrintaasi Baarlamaanka ayaa la keenaa daaqadda ayaana ka tuurnaa, Baarlamaanku waa hay’adda ugu awoodda badan dal walba oo caalamka ku yaala wixii ay go’aansadaan unbaa sax ah”.

Dad ka kooban qeybaha kala duwan ee bulshada ayaa isugu soo baxay ilinka hore ee saldhiga baliiska magaalada Beledweyne, halkaasoo ay kula hadlleen mas’uuliyiin ka tirsan maamulka Dooxada Shabeelle.

Madaxweynaha maamulka C/fitaax Xassan Afrax oo la hadllay dadkii dibadbaxa ka soo qeyb-galay ayaa soo hadal qaaday booqashadii uu dhawaan magaalada Beledweyne ku yimid R/iisal wasaaraha xukuumada Soomaaliya Dr C/wali Max’ed Cali Gaas.

Madaxweynaha maamulka Dooxada Shabeelle ayaa ka warbixiyay kulamadii labo cisho ka hor ku dhaxmaray magaalada Beledweyne wafdigii ka socday dowladda KMG ee uu horkacayay R/iisal wasaaraha xukuumada Soomaaliya Dr C/wali Max’ed Cali Gaas, isaga oo dhinaca kale jawaab ka bixiyay hadalkii R/iisal wasaaraha ee ahaa in xiligan uusan wax maamul ah ka jirin magaalada Beledweyne.

“Madoonayo in aan cid gaar ah wax ka sheego, laakiin waxaan rabaa oo kaliya in aan idin sheego dowladda KMG shaqsi iyo labo midna ma’aha, intaa wey ka balaaran tahay, hasse ahaateen waxaa leenahay shaqsi Dooxada Shabeelle aqoonsi ugama baahna, ee waxaan aqoonsi uga baahannahay shacab-ka gobollka Hiiraan,” ayuu yiri madaxweynaha Dooxada Shabeelle.

Waxaa uu soo dhaweeyay C/fitaax Xassan Afrax kulankii magaaalada Muqdisho ay ku yeesheen xildhibaanno ka tirsan dowladda KMG kuwaasoo uga digay xukuumada Soomaaliya in ay ku deg degto maamul u sameynta gobollka Hiiraan.

“Xoogagga Al-shabaab ayaa looga bartay in ay isticmaalaan erayga ah ma’qoonsanin Dooxada Shabeelle, marka anaga ma dhaheyno R/iisal wasaaraha ayaa Al-shabaab ah, laakiin waxaan leenahay iska ilaali erayada lagu yaqaanno Al-shabaab,’’ ayuu yiri C/fitaax Xasan Afrax.

R/iisal wasaaraha xukuumada Soomaaliya Dr C/wali Max’ed Cali Gaas oo dhawaan booqasho ku tagay magaalada Beledweyne ayaa sheegay in xiligan wax maamul ah uusan laheyn gobollka Hiiraan, islamarkaana dowladdu ku tala jirto maamul u sameynta gobollka.

Mas’uuliyiinta maamulka Dooxada Shabeelle ayaa muujinaya khilaaf adag oo soo kala dhaxgalay maamulka iyo mas’uuliyiinta dowladda KMG, kadib booqashadii uu dhawaan magaalada ku yimid R/iisal wasaare C/wali.

Dibadbaxa maanta ayaa noqonaya kii ugu horeeyay oo magaalada ka dhaca tan iyo markii ciidamada dowladda Itoobiya iyo kuwa maamulka Dooxada Shabeelle kala wareegeen gacan ku heynta magaalada xoogagga xarrakada Mujaahidiinta Al-shabaab